Wat is narcistische projectie?
Narcistische projectie gunt ons eigenlijk een blik in het hoofd van de narcist. Projectie is niets anders dan het opnoemen van wat ze zelf zijn.
Ze beschuldigen jou van wat ze doen of van plan zijn te doen. Ze gooien alle ongemakkelijke gevoelens naar je toe omdat ze er zelf niet mee willen of kunnen omgaan.
Ze werpen hun schaamte op jou zodat ze er niet mee te maken krijgen. Ze beschuldigen jou voor wie ze zijn en wat ze doen, omdat ze niet in staat zijn om die schuld zelf te voelen.
Feitelijk is projectie een onbewuste manier om het bestaan van iets in jezelf te ontkennen en het aan anderen toe te kennen, het te externaliseren.
Waarom projecteert een narcist?
De narcist projecteert omdat hij eenvoudigweg geen verantwoordelijkheid voor zijn pathologie kan en wil nemen.
Narcisten worden niet graag geconfronteerd met het feit dat ze leeg zijn, hulp nodig hebben, pathologisch jaloers zijn en vreselijk omgaan met andere mensen. Ze verafschuwen hun eigen gevoelens van kwetsbaarheid, diepe schaamte en onwaardigheid.
Wanneer het ‘masker‘ er niet meer in slaagt de schijn op te houden, komt narcistische verwonding boven water.
Dit voelt als een emotionele vernietiging van de narcist. Het is ondenkbaar, ondraaglijk en zal tot elke prijs worden vermeden.
Jij ervaart dit niet. Je bent in staat om te accepteren dat je soms fouten maakt en dus onvolmaakt bent. Je beseft dat dit een normaal onderdeel is van het mens-zijn.
De meeste mensen vinden dit geen prettig gevoel, maar kunnen het wel verdragen en er verantwoordelijkheid voor nemen.
Wat gebeurt er als je een narcist confronteert?
Wanneer je de narcist confronteert met zijn gedrag, ontstaat precies die situatie die hij probeert te vermijden.
Het valse zelf van de narcist schakelt dan over op automatische afbuiging en projectie. Voor hem is dit een noodzakelijk emotioneel overlevingsmechanisme.
Hij zal dit gedrag onvermijdelijk aan jou toewijzen, met als gevolg dat:
- je gestraft wordt omdat je zijn valse zelf hebt uitgedaagd;
- je ervan beschuldigd wordt zelf de slechte of schadelijke persoon te zijn;
- je verantwoordelijk wordt gehouden voor zaken die hij zelf heeft gedaan of veroorzaakt.
Narcistische ouders doen dit bij hun kinderen, narcistische leidinggevenden bij hun werknemers en narcistische partners binnen hun relatie.
Je hoeft een narcist niet eens te bekritiseren om dit uit te lokken. Elk intern pijnpunt kan voor hem een aanleiding zijn om te projecteren.
Gelooft een narcist zijn eigen projecties?
Narcisten geloven hun verzonnen versies vaak zelf.
Besef goed dat het denkpatroon van de narcist zo afwijkend kan zijn, dat een afbuiging die bedoeld is om verantwoordelijkheid te vermijden uiteindelijk als werkelijkheid wordt ervaren.
Wanneer hij projecteert, spreekt hij in zekere zin tegen een spiegel. De beschuldigingen die hij uit over jouw karakter of gedrag, zeggen vaak meer over hemzelf dan over jou.
Het gaat dan om eigenschappen, gedachten, emoties, verlangens of gedragingen die hij bij zichzelf niet kan verdragen en daarom buiten zichzelf plaatst.
Projectie als verdedigingsmechanisme
Projectie is een verdedigingsmechanisme.
Omdat de narcist niet of nauwelijks in staat is tot zelfreflectie, wordt projecteren het alternatief. Zo verschuift hij de verantwoordelijkheid naar de ander.
Projectie is bovendien vaak een combinatie van misleiding en schuldafschuiving (blame shifting).
De aandacht wordt weggeleid van wat er werkelijk gebeurt, terwijl jij langzaam verantwoordelijk wordt gemaakt voor iets dat niet van jou is.
Wat kun je leren uit narcistische projectie?
Maar zodra je de narcist leert lezen in plaats van alles persoonlijk te nemen, ontdek je hoe onthullend projectie eigenlijk is.
De projecties vertellen vaak wie hij is, hoe hij denkt en hoe hij met anderen omgaat. In die zin geven ze niet zozeer informatie over jou, maar over de persoon die ze uitspreekt
Voorbeelden van narcistische projectie:
- De narcist beschuldigt je van mogelijk overspel en ondervraagt je constant, wat je aan het doen was, met wie je was en wat er aan de hand is. De kans is zeer groot dat hij zelf overspel pleegt.
- De narcist zegt in het restaurant, “Die dikke kelner is waardeloos”. De narcist heeft zelf overgewicht.
- Je geeft je grens aan en dus geef je de narcist niet wat hij wil, de narcist vindt je egoïstisch.
- De narcist beschuldigt je van liegen omdat de narcist zelf een pathologische leugenaar is.
- Je narcistische zakenpartner zegt “Wat heb je eigenlijk de afgelopen zes maanden gedaan?” Je hebt het bedrijf de afgelopen zes maanden helemaal op je eentje gerund, terwijl je narcistische zakenpartner niets anders deed dan op het internet surfen en reizen.
Waarom deze beschuldigingen zoveel impact hebben
Allemaal voorbeelden van externaliserend gedrag om, wat het ook is dat ze zelf niet onder ogen kunnen zien of niet leuk vinden aan zichzelf, op de ander te gaan projecteren.
✦ Herstel Space · Premium
Meer dan herkenning — diep begrip. Verdiepende premium artikels over narcistisch misbruik, codependentie en complex ouderschap.
Hoe bescherm je jezelf tegen narcistische projectie?
1. Identificeer je er vooral niet mee!
Denk eraan: de projectie gaat over hem, niet over jou.
Vaak zal de projectie op jou gericht zijn. Soms richt de narcist zich op iemand anders, zoals de kelner in het bovenstaande voorbeeld. Probeer er niet emotioneel in meegezogen te worden.
Internaliseer de projectie niet. Maak haar niet van jou. Wanneer je de beschuldigingen niet persoonlijk neemt, ontstaat er ruimte om te zien wat er werkelijk gebeurt. Op dat moment onthult de narcist vaak meer over zichzelf dan over jou.
2. Projecteer jouw goede eigenschappen niet op de narcist
Dit is iets wat veel codependenten, empaten en people pleasers juist wél doen.
Ze gaan ervan uit dat de narcist dezelfde intenties, waarden en empathie heeft als zijzelf. Daardoor zien ze kwaliteiten die er in werkelijkheid niet zijn, maar die ze graag zouden willen zien.
3. Ken jezelf en vertrouw op je eigen werkelijkheid
Wanneer je jezelf goed kent en een gezond zelfbeeld hebt opgebouwd, wordt het makkelijker om projecties van je af te houden.
Je beseft dan dat het beeld dat de narcist jou probeert op te dringen niet overeenkomt met wie je werkelijk bent.
Ken jezelf. Vertrouw op je eigen waarneming. Hoe steviger je in jezelf staat, hoe minder vat projectie op je krijgt.
✦ Kompasgesprek · 30 min. · €40
Eén concrete vraag die blijft knagen?
Geen volledig traject, maar een focusgesprek van 30 minuten. Eén vraag, één helder vertrekpunt — zodat je weet wat jouw volgende stap is.
Boek je KompasgesprekOveral waar ‘hij’ staat, kan ook ‘zij’ gelezen worden.
