Contactherstel na ouderverstoting

Contactherstel na ouderverstoting roept bij ouders en kinderen veel vragen en emoties op: houdt ouderverstoting ooit op, en is herstel mogelijk?

De pijn van jarenlang contactverlies weegt zwaar. Maar minder bekend is hoe het proces van contactherstel verloopt wanneer het eindelijk zover komt.

Want als het langverwachte moment daar is en je je kind opnieuw mag zien, begint een nieuw en vaak kwetsbaar traject. Een proces dat steunt op toewijding, geduld en het vermogen om door sterke emoties heen te werken. Angst, boosheid en schuld kunnen daarbij telkens opnieuw opspelen.

In dit artikel lees je hoe onderzoek naar volwassen kinderen en hun ouders nieuwe inzichten biedt in het verloop van contactherstel.

Wil je eerst beter begrijpen hoe ouderverstoting ontstaat en welke dynamieken daarbij spelen? In dit artikel leg ik uit hoe manipulatie en beïnvloeding een kind van een ouder vervreemden.

Contactherstel is het omgekeerde proces van ouderverstoting

Een recent gepubliceerd Australisch onderzoek brengt eindelijk inzicht in contactherstel na ouderverstoting.

Het doel van deze studie is om de ervaringen van vrijwillige hereniging te onderzoeken vanuit het perspectief van inmiddels 9 volwassen vervreemde kinderen en 12 verstoten ouders.

De volwassen vervreemde kinderen zijn allen tussen de 41 en 61 jaar oud.

Alle volwassen vervreemde kinderen zijn vrouwen. Twee werden herenigd met hun moeder en zeven met hun vader. Allen werden voor een periode van 7 à 19 jaar vervreemd van hun verstoten ouder.

Uit de gegevens van de volwassen vervreemde kinderen komen 6 thema’s naar voren:

1. Katalysators die contactherstel bevorderen
2. Factoren die contactherstel in de weg staan
3. Relatie met de verstoten ouder na contactherstel
4. De rol van communicatie bij contactherstel
5. Omgaan met het begrip ouderverstoting na contactherstel 
6. Het belang van therapeutische begeleiding met betrekking tot contactherstel

De resultaten van deze studie bieden nieuwe en vooral waardevolle inzichten . Ze illustreren dat vrijwillige hereniging een proces is dat tijd vergt. Dit proces kan tientallen jaren duren en periodes van zowel verbinding als afwijzing omvatten.

Volwassen vervreemde kinderen en hun bevindingen

1. Katalysators die contactherstel na ouderverstoting bevorderen

• Vrijwillige bereidheid blijkt een belangrijke factor. Het gevoel zich klaar te voelen om beide ouders toe te laten in je leven, het zichzelf toestaan om van beide ouders te mogen houden. Een aantal beschreef dat ze er klaar voor waren om een relatie met de verstoten ouder te willen verkennen, maar ook op zoek naar antwoorden die heling tot gevolg zou hebben.

• Persoonlijke ervaringen met echtscheiding of ouderverstoting is in een aantal gevallen de aanzet om de eigen kindertijd onder de loep te nemen. Ziekte of overlijden van een dierbaar persoon wordt ook genoemd als katalysator.

2. Factoren die contactherstel in de weg staan

• De verstotende ouder bemoeit zich met een mogelijke hereniging. Voor sommige hield de bemoeienis in dat de verstotende ouder de hereniging actief tegenwerkte, en op deze manier de reeds ingeplante negatieve overtuigingen over de afgewezen ouder, versterkend werkte tijdens het proces van contactherstel.

• De langdurige invloed van de indoctrinerende ouder t.o.v. het gedrag van de verstoten ouder werkt ontmoedigend, anderen vermelden dat de verstotende ouder hen afwees toen het contact met de verstoten ouder hervat werd.

• De invloed van de verstotende ouder kan nog jaren na diens dood blijven hangen. Deelnemers melden dat een broer, zus, stiefouder of een vriend de hereniging in de weg stond.

• Familieleden die niet onder invloed staan van de verstotende ouder kunnen wel een positieve rol spelen bij het proces van contactherstel.

• De fysieke afstand stond voor een aantal deelnemers de hereniging in de weg.

3. Relatie met de verstoten ouder: ervaringen na hereniging

• Band tussen het volwassen kind en de verstoten ouder: Sommige ervaren een vertrouwd gevoel dat geleidelijk de vorm aanneemt van een kind-ouder band, anderen spreken van een wederkerige liefdevolle verbinding. Een aantal geeft aan geen band te voelen. Uiterlijke overeenkomsten of gedeelde karaktereigenschappen worden genoemd als verbindend.
• Contactherstel kost tijd en moeite: Het vergt volgens alle volwassen vervreemde kinderen een langdurige én wederkerige inspanning. Een aantal beschrijft het als een herenigingsproces van jaren, inclusief periodes afgewisseld met wel en geen contact.
• Moeite met het vertrouwen van de verstoten ouder: Je evalueert voortdurend is de algemene strekking. ‘Moet ik wel of moet ik niet?’, ‘wat betekent dit?’, ‘wat is hiervan de bijbedoeling ?’, ‘is dit oprecht, of niet?’.

4. Communicatie is een stevige geleider voor contactherstel

• Verbale communicatieve vaardigheid lijkt een belangrijke geleider in het proces van contactherstel. Vier volwassenen geven aan hierover niet of beperkt te beschikken samen met de verstoten ouder.
• Drie belangrijke communicatiestrategieën Deze strategieën blijken belangrijk te zijn om vertrouwen op te bouwen en verhogen de kans op een succesvolle hereniging: objectieve, volhardende en medelevende communicatie.
• Belemmerende communicatiestijlen: vermijdende, reactieve, op het verleden gerichte en/of confronterende communicatie staan contactherstel in de weg.

5. Omgaan met het begrip ouderverstoting

• Schuldvraag is niet meer van belang: Zeven volwassen vervreemde kinderen geven aan dat ze na contactherstel geen van beide ouders de schuld geven van de ouderverstoting. Ze voelen zich niet langer verplicht om tussen hen te kiezen. ‘Als volwassene realiseer ik me dat iedereen gebreken heeft, en dus ook mijn ouders. Mijn moeder was niet alleen maar goed en mijn vader niet alleen maar slecht’.
• Favoriete ouderbeeld doorbroken: Vijf deelnemers erkennen dat de relatie met beide ouders verre van ideaal is.
• Begrip voor beide ouders: Vier volwassen vervreemde kinderen uiten begrip voor één of beide ouders. Ze geven aan na de hereniging het verdriet van de verstoten ouder te kunnen erkennen. Eén sprak haar verdriet uit over de verstotende ouder en erkent dat haar gedrag het product was van haar eigen opvoeding. ‘Ik heb meer verdriet om mijn ouders dan om mezelf, en vooral om mijn verstotende ouder nu ik weet wat ze heeft meegemaakt toen ze opgroeide. Ze is slechts het product van haar is aangedaan’.
• Ouderverstoting benoemen na contactherstel: Drie deelnemers erkennen t.o.v. de verstoten ouder, door de andere ouder mentaal geblokkeerd te zijn. Er was simpelweg geen ruimte om een band met de verstoten ouder op te bouwen.
• Schuldgevoel en schaamte: Drie deelnemers ervaren een vorm van schuld en schaamte. Ze beseffen wel dat het ze niet persoonlijk aangerekend mag worden, maar voelen zich niettemin schuldig dat hun verstoten ouder het slachtoffer werd van de verstotende ouder.

6. Het belang van therapeutische begeleiding na contactherstel

Drie volwassen vervreemde kinderen hebben de stap naar therapie gezet. Ze zijn er dankzij de therapeutische begeleiding in geslaagd dichter bij hun eigen gevoel te komen en hun ouders als gelijkwaardig gaan zien.

‘In therapie ben ik mij ouders anders gaan zien, mijn verstotende ouder stond voorheen op een voetstuk terwijl mijn afgewezen ouder in mijn beleving veel lager stond. Ze staan nu beide op gelijke hoogte.’

Het volledige onderzoek kun je hier lezen.

Conclusie

Contactherstel na ouderverstoting is geen vaststaand eindpunt, maar een proces van vallen en opstaan. Het vraagt wederzijdse bereidheid, tijd en vaak ook professionele begeleiding.

De ervaringen van volwassen kinderen en hun ouders tonen dat er, zelfs na vele jaren van vervreemding, mogelijkheden zijn om elkaar opnieuw te vinden.

Maar ook dat die weg fragiel is en periodes van verbinding en afstand kan afwisselen.

Wat overeind blijft, is hoop: het besef dat herstel mogelijk is en dat elke kleine stap ertoe doet.

Tegelijk is het belangrijk om te begrijpen dat contactherstel zich in elke levensfase anders kan tonen. Zeker in de puberteit kunnen afstand en afwijzing soms nog intenser lijken, wat het voor ouders extra pijnlijk en verwarrend maakt.

In het artikel Ouderverstoting in de puberteit ga ik dieper in op wat er in die fase speelt en waarom het soms lijkt alsof alles verder wegdrijft, terwijl er onder de oppervlakte nog beweging is.