Narcisme en liefde: waarom een narcist verlangt naar verbinding maar er tegelijk voor wegvlucht. Begrijp dit patroon zonder jezelf te verliezen.
We zoeken vaak verklaringen voor narcistisch gedrag in het hier en nu, in wat iemand doet, zegt of toont. Maar veel van die patronen vinden hun oorsprong veel vroeger, in de eerste relaties waarin verbinding en veiligheid vorm krijgen.
Het gaat daarbij niet om schuld, maar om wat er emotioneel ontbrak, verwarrend was of moeilijk te plaatsen voor een kind.De oorsprong van dit gedrag ligt vaak in een combinatie van aanleg en vroege ervaringen. Het gaat dus niet om één oorzaak, en zeker niet om schuld bij één persoon.
Tegelijk is het belangrijk om te benoemen dat inzicht in die oorsprong het gedrag niet vrijpleit.
Verantwoordelijkheid voor hoe iemand zich vandaag gedraagt, ligt bij hemzelf, en verandering is alleen mogelijk wanneer iemand bereid is daar zelf naar te kijken.
Wanneer verbinding onveilig voelt
Een kind ontwikkelt zijn gevoel van eigenwaarde en vertrouwen in de relatie met zijn primaire verzorgers. Wanneer die relatie warm, voorspelbaar en afgestemd is, ontstaat er een basis van veiligheid.
Maar wanneer die verbinding gekleurd wordt door afstand, wisselvalligheid, emotionele onbereikbaarheid of afwijzing, kan er iets anders ontstaan:
een diep gevoel dat liefde onbetrouwbaar is.
Dat gevoel verdwijnt niet. Het nestelt zich, en reist mee naar volwassen relaties.
De innerlijke tweestrijd van de narcist
Veel narcistisch gedrag vertrekt vanuit een innerlijk conflict dat zelden zichtbaar is aan de buitenkant.
Enerzijds is er een sterke behoefte aan bevestiging, aandacht en verbinding.
Anderzijds is er een even sterke angst voor afhankelijkheid, afwijzing en verlies.
Die twee krachten botsen voortdurend.
Dat verklaart waarom iemand:
- eerst intens kan aantrekken
- en daarna plots afstand neemt
- nabijheid zoekt, maar tegelijk controleert
- verlangt naar liefde, maar diezelfde liefde ook afweert
Voor de buitenwereld lijkt dat tegenstrijdig. Voor hem voelt het als overleven.
Zijn verleden kan verklaren waarom hij zich zo gedraagt, maar het maakt hem niet minder verantwoordelijk voor wat hij doet.
Veel mensen blijven te lang in deze dynamiek hangen omdat ze het gedrag beginnen te begrijpen.
Ze zien de kwetsbaarheid erachter, de pijn, het innerlijke conflict.
Maar dat inzicht kan ook een valkuil worden.
Want hoe meer je begrijpt, hoe meer je geneigd bent te blijven geven, aanpassen of hopen dat het verandert.
En precies daar verlies je jezelf.
Liefde als trigger
Wat vaak niet begrepen wordt, is dat echte nabijheid iets raakt wat veel dieper zit.
Liefde brengt niet alleen verlangen naar boven, maar ook oude pijn.
Het kan onbewust herinneren aan eerdere ervaringen van gemis, afwijzing of emotionele verwarring.
Daardoor wordt verbinding geen veilige plek, maar iets wat spanning oproept.
En precies daar zie je het gedrag kantelen:
- van open naar gesloten
- van warm naar kil
- van betrokken naar afstandelijk
Niet omdat de behoefte er niet is, maar omdat die behoefte tegelijk bedreigend voelt.
Dat maakt ook duidelijk waarom liefde zo’n sterke trigger kan zijn. Maar hier ontstaat vaak ook een valkuil voor de ander.
Begrip is geen excuus
Veel mensen blijven te lang in deze dynamiek hangen omdat ze het gedrag beginnen te begrijpen.
Ze zien de kwetsbaarheid erachter, de pijn, het innerlijke conflict.
Maar dat inzicht kan ook een valkuil worden.
Want hoe meer je begrijpt, hoe meer je geneigd bent te blijven geven, aanpassen of hopen dat het verandert.
En precies daar verlies je jezelf.
Waarom controle zo’n grote rol speelt
Wanneer verbinding als onveilig wordt ervaren, ontstaat er vaak een drang om die onveiligheid te beheersen.
Controle, jaloezie of achterdocht zijn dan geen toevallige eigenschappen, maar pogingen om grip te krijgen op iets wat vanbinnen onvoorspelbaar voelt.
Het idee dat de ander zou kunnen vertrekken, raakt aan een diepere laag:
de angst om opnieuw verlaten of afgewezen te worden.
En dus probeert hij dat vóór te zijn, door te controleren, te sturen of afstand te creëren.
De vicieuze cirkel
Wat zich dan afspeelt, is een patroon dat moeilijk te doorbreken is:
- De behoefte aan verbinding brengt spanning
- Die spanning leidt tot gedrag dat afstand creëert
- Die afstand bevestigt opnieuw het gevoel van afwijzing
En zo herhaalt de dynamiek zich, vaak onbewust.
Wat betekent dit voor jou?
Misschien herken je iets van deze dynamiek.
Dat je werd aangetrokken, maar ook telkens weer op afstand werd gehouden.
Dat je bleef zoeken naar verbinding, terwijl die tegelijk onbereikbaar leek.
Dat je probeerde te begrijpen, te geven, aan te passen, in de hoop dat het anders zou worden.
We verlangen allemaal naar verbinding, maar wat als die verbinding stilaan verandert in jezelf verliezen?
In het artikel Codependentie of gezonde verbondenheid leg ik het verschil uit – zodat je beter kunt aanvoelen waar jij staat.
Het is belangrijk om te beseffen: dit gaat niet over iets wat jij tekortkomt.
Je stond in contact met iemand voor wie liefde geen vanzelfsprekende veilige plek is.
Een belangrijke nuance
Niet elke vorm van narcistisch gedrag heeft dezelfde oorsprong. En niet elke ouder of vroege relatie is op dezelfde manier bepalend.
Het gaat zelden om één oorzaak, maar om hoe iemand als kind heeft ervaren wat verbinding is, en hoe hij daarmee heeft leren omgaan.
Tot slot
De innerlijke wereld van iemand met narcistische trekken kan complex en tegenstrijdig zijn. Maar die complexiteit hoeft jou niet vast te houden.
Inzicht kan helpen om te begrijpen wat er gebeurt.
Maar het is geen reden om te blijven hopen dat het vanzelf verandert.
Die dynamiek van aantrekken en afstand nemen laat vaak vragen achter.
Zeker wanneer iemand plots verdwijnt en je blijft wachten op een teken dat hij terugkomt.
In het verdiepende artikel Wanneer de hoovering uitblijft ga ik dieper in op waarom een narcist soms niet terugkeert en wat dat betekent voor jou.