De narcistische familiedynamiek: rollen en invulling

Codependent (enabler)

Een narcistische familiedynamiek heeft altijd een primaire enabler, vaak is dit de partner/echtgenoot, maar het evengoed een ouder of kind zijn.

De (ver)gevende, opofferende en passieve aard van de codependent matcht perfect met de veeleisende, manipulatieve dwingende en egocentrische eigenschappen van de narcist.

Een narcist zal via een arsenaal aan manipulaties, het misbruik en de speciale behandeling afwisselen (hoovering).

De codependent probeert dan weer de vrede te bewaren door zich te schikken en tegelijk aandacht en bevestiging te verkrijgen voor deze inschikkelijkheid.

Een codependent is vaak overtuigd dat hij de enige is die de narcist echt kan begrijpen en aan zijn behoeftes kan voldoen. Als enabler ervaren ze onvermijdelijk de traumabonding met de narcist en ze raken emotioneel en fysiek verslaafd aan de cycli van narcistisch misbruik.

Flying Monkey

Iedereen die getuige blijft van de vele schadelijke daden van een onmiskenbaar pathologisch persoon en dit gedraag goedpraat, is een Flying Monkey.

Flying Monkeys zijn de lakeien van de narcist. Ze worden gebruikt om het pad van emotioneel misbruik in stand te houden.

De korte functieomschrijving van deze dirty job: informatie verzamelen en verslag uitbrengen aan de narcist, reputatie- en imagoschade van deze laatste rechttrekken, rapporteren én verspreiden van feiten en geruchten, volmachthebber van manipulatie.

Golden Child

De Golden Child (lievelingskind) is de geïdealiseerde favoriet van de narcistische ouder. Dit komt samen met een speciale status en unieke privileges zoals aandacht, bevestiging en complimenten. Het is vaak het kind dat opvalt door zijn/haar talenten, gender, uiterlijk of door een gedeelde interesse/gelijkenis met de narcistische ouder.

Deze zoon of dochter is het perfecte verlengstuk van de narcist en een belangrijke bevoorrader van narcistische voorraad. Niet zelden zal het lievelingskind uitgroeien tot een verwend, arrogant en egocentrisch persoon, mogelijk zelf een narcist. Er is echter nog een ander mogelijk scenario, het kind voelt zich in de rol van oogappel bezwaard t.o.v. zijn broer(s) en zus(sen) en voelt zich schuldig. Vanuit deze geïsoleerde positie zal hij /zij vervreemd worden van de rest van het gezin.

Een narcistische ouder bedeelt bewust rollen toe aan zijn kinderen, omdat hij hiermee feitelijk tweedracht zaait tussen zijn nakomelingen. Zo verzekert hij zich dat er geen geen oppositie ontstaat tegen hem maar eerder onderling tussen de broer(s) en de zus(sen). Het principe verdeel en heers, een strategie om de macht te behouden.

Rollen en regels in het narcistische gezin zijn onderhevig aan verandering en narcistische ouders kunnen de rol van het lievelingskind/scapegoat aan een ander toewijzen als dat past bij hun intentionele agenda en/of de gezinssamenstelling verandert.

Scapegoat (zondebok)

Een tweede rol is weggelegd voor de zondebok. Dit kind heeft deze rol noodgedwongen te wijten aan zijn empatisch vermogen, inzicht en lef. Hij is het buitenbeentje in dit toxisch en disfunctioneel gezin. Doorgaans heeft deze zoon of dochter een sterk ontwikkeld gevoel van rechtvaardigheid en benoemt wat hij ziet en voelt. Hiermee maakt hij zich dus allesbehalvepopulair bij de narcist.

Dit kind wordt dus gestraft omdat hij niet spontaan collaboreert met de narcistische ouder. De narcistische devaluatie wordt hierdoor een vast onderdeel van zijn leven. Negeren, onderuithalen, vals beschuldigen, frustreren. Kortom, alle zonden worden aan hem toegeschreven.

Het gedrag van de zondebok wordt door de narcistische ouder op een slinkse manier ingezet om de rest van het gezin ook te straffen. Zo conditioneert de narcist subtiel en bewust de andere personen in het gezin zich ook te keren tegen hem.

De zondebok is meestal de eerste die het disfunctioneel gezin verlaat en veelal no contact gaat. Als zondebok is de mentale vrijheid groter dan het lievelingskind, wat betere kansen kan bieden voor de toekomst.

Invisible child (ook wel Lost Child of Silent Child)

De Invisible Child (het stille of onzichtbare kind) probeert te ontsnappen aan de toxische gezinsdynamiek door zich zo stil en klein mogelijk te maken. Hij/zij neemt geen standpunt in, geeft geen commentaar, blijft ver weg van de chaos eigen aan dit disfunctioneel gezin.

Dit kind brengt liefst van al tijd alleen door, in zijn kamer en vermijdt interacties met de andere gezinsleden. Dit vermijdingsgedrag dient als afweermechanisme. Je ontloopt zo een situatie die gepaard gaat met onaangename gevoelens en spanningen.

Deze kinderen zijn conflict- en probleemvermijdend en verstoppen hun gevoelens. Ze vinden als volwassene minder sociale aansluiting en zijn terughoudend om hulp te zoeken voor mentale problemen. Vermijdingsgedrag vergroot de kans op verslavingen (compensatiegedrag). Ze hebben een sterke voorkeur voor vluchtige, ongedwongen relaties (bindingsangst) boven duurzame intieme verbintenissen.

Not one happy family

Rivaliteit tussen broers en zussen is doorgaans normaal. Maar als je een narcistische ouder hebt, moet je bij wijze van spreken met je broers en zussen vechten voor een druppel water (aandacht) in dit extreem droog en levenloos emotioneel klimaat. De narcistische ouder zet broers en zussen tegen elkaar op door middel van het rollenpatroon, waardoor een destructief patroon ontstaat dat tientallen jaren en zelfs levenslang zal blijven bestaan.

Kinderen leren in deze familiedynamiek te concurreren voor de genegenheid van hun narcistische ouder. Ze vertrouwen elkaar niet en leren van jongs af aan dat liefde en emotionele veiligheid voorwaardelijk zijn. Ze leren dat hun wensen, behoeften en grenzen er niet toe doen. Eenmaal volwassen is de familieband tussen de kinderen complex en vaak zoek.

Als beide ouders (waaronder de narcistische ouder) overleden zijn is er vaak geen reden meer om elkaar nog te zien.

Conclusie

Een narcistisch gezin kent geen veilige basis. Iedereen krijgt een rol toebedeeld die uiteindelijk in dienst staat van de narcist. Deze dynamiek verdeelt broers, zussen en partners en laat diepe sporen na die vaak tot ver in het volwassen leven voelbaar blijven.

Misschien herken je jezelf als scapegoat, golden child of juist als het onzichtbare kind.

Weet dat deze rollen niet jouw schuld zijn. Het zijn strategieën die je als kind moest aannemen om te overleven in een ziek systeem.

Het kan pijnlijk zijn om dit te erkennen, maar het is ook de eerste stap naar herstel. Grenzen leren stellen, jezelf losmaken van destructieve patronen en steun vinden buiten het gezin zijn essentieel om weer ademruimte te krijgen.